Strona główna Współpraca międzynarodowa Polska-Białoruś: Promocja udziału społeczeństwa w monitorowaniu decyzji dotyczących rozwoju energetyki jądrowej

Polska-Białoruś: Promocja udziału społeczeństwa w monitorowaniu decyzji dotyczących rozwoju energetyki jądrowej.

Społeczny Instytut Ekologiczny prowadzi w latach 2009-2010 projekt pt.
„Promocja udziału społeczeństwa obywatelskiego w monitorowaniu decyzji dotyczących rozwoju energetyki jądrowej poprzez wymianę doświadczeń pomiędzy Polską i Białorusią”
finansowany przez Fundację Stefana Batorego
Projekt prowadzony jest przez Społeczny Instytut Ekologiczny w partnerstwie z białoruskim stowarzyszeniem z Mohylewa „Lekarze dla środowiska” (Vraczebnoj Sojuz)

Celem projektu jest promocja i udowodnienie konieczności udziału społecznego na wszelkich etapach planowania i podejmowania decyzji dotyczących energii nuklearnej. Doświadczenia organizacji partnerskiej z Białorusi, mogą służyć jako przestroga i przypomnienie zarówno władzom jak i społeczeństwu o tym że, obywatelom należy się pełna informacja o ryzyku, sposobach jego oszacowania i zapobiegania potencjalnym groźbom. Obywatelom chcemy przypomnieć o konieczności egzekwowania demokratycznych praw do publicznej debaty i przejrzystej kalkulacji kosztów i potencjalnych korzyści przed podjęciem strategicznych decyzji w sprawie energii jądrowej. W Polsce może się wydawać że decyzja o wdrożeniu rozwiązań nuklearnych została podjęta, jednak jesteśmy przekonani o tym że debata publiczna jest na razie zbyt uboga aby można mówić o świadomym udziale społeczeństwa czy też wiedzy o konsekwencjach takiej decyzji. Na Białorusi, pomimo wielu zastrzeżeń do istniejącego systemu politycznego czy respektowania praw człowieka, obywatele są bardzo świadomi ryzyka ponieważ codziennie przeżywają skutki przeszłych błędów.

Działania podejmowane w ramach projektu

ENERGIA JĄDROWA I ENERGIE ALTERNATYWNE - MITY I RZECZYWISTOŚĆ

W poniedziałek 26 kwietnia 2010, w 24. rocznicę katastrofy w Czarnobylu, w Centrum Kultury „Nowy Wspaniały Świat”, ul. Nowy Świat 63, Warszawa odbyła się debata publiczna pt. „Energia jądrowa i energie alternatywne, mity i rzeczywistość.”

Podczas spotkania zastanawiano się nad odpowiedziami na szereg pytań. Co wiemy dzisiaj o energii jądrowej? Czy decyzje polityczne uwzględniają wszystkie rodzaje ryzyka i kosztów, w tym zewnętrznych? Czego nauczył nas Czarnobyl? Czy mamy dostęp do rzetelnych informacji? Czy społeczeństwo ma szansę, by się wypowiedzieć? Na te i inne pytania odpowiadali eksperci polscy i goście z Białorusi.

W debacie wzięło udział ponad 100 osób, w tym wielu przedstawicieli znanych organizacji pozarządowych (Fundacja Nasza Ziemia, WWF, Fundacja Aeris Futuro, Koalicja Klimatyczna, Polski Klub Ekologiczny…), studentów UW oraz Politechniki Warszawskiej takich kierunków jak Ochrona Środowiska i Energetyka, przedstawicieli firm związanych z produkcją i przesyłem energii elektrycznej, przedstawicieli Instytucji Publicznych i samorządowych, naukowców w tym elektroenergetyków i energetyków jądrowych oraz wielu dziennikarzy (TVN, Polsat, RDC, Radio PIN, Polskie Radio, prasa…) Dyskusja była bardzo żywa i zajmująca, było trochę emocji, ale przede wszystkim sporo informacji pozwalających ocenić plany wprowadzania energetyki jądrowej z różnych punktów widzenia. Wśród uczestników debaty znalazło się wielu przeciwników tego rozwiązania, ale były również zdecydowane głosy za. Ciekawym spostrzeżeniem jest to że wśród obecnych specjalistów - naukowców i profesorów zdania były jak najbardziej podzielone.

Wśród prezentacji stanowiących podstawę debaty znalazły się:
„Ocena wpływu na środowisko, bezpieczeństwo oraz efektywność klimatyczną, energetyczną i społeczną budowy elektrowni atomowych” Radosława Gawlika, prezesa Stowarzyszenia Ekologicznego Eko-Unia, ekologa, polityka, byłego wiceministra środowiska.
plik do pobrania 1 ››

„Konsekwencje radiologiczne katastrofy w Czarnobylu i bezpieczeństwo na zakażonych obszarach” Siarheia Lazarevicha z Instytutu Radiologii w Mohylewie, kierownika laboratorium ds. rolnictwa, na temat skutków dla rozwoju skażonych regionów Białorusi, szczególnie pod kątem produkcji rolniczej, ale także poruszających konsekwencji społecznych takich jak masowe wysiedlenia.
plik do pobrania 2 ››

„Czarnobyl i zdrowie” Siarheia Kuntsevicha, doktora medycyny, wykładowcy uniwersyteckiego, prezesa stowarzyszenia „Lekarze dla środowiska” – prezentacja dotycząca negatywnego wpływu skażenia radiologicznego na zdrowie mieszkańców Białorusi.
plik do pobrania 3 ››

„Alternatywna polityka energetyczna Polski do roku 2030 jako przykład innego podejścia do przygotowania dokumentów strategicznych” dr Andrzeja Kassenberga z Instytutu na rzecz Ekorozwoju, który podkreślał, że jest to przede wszystkim propozycja innego sposobu przygotowywania dokumentów strategicznych, na przykładzie Alternatywnej Polityki Energetycznej.
plik do pobrania 4 ››

„Prawdziwe koszty energetyki jądrowej” prof. Władysława Mielczarskiego z Instytutu Elektroenergetyki Politechniki Łódzkiej, członka Europejskiego Instytutu Energii (European Energy Institute) - prezentacja, która składała sie głównie z ostrej krytyki.
plik do pobrania 5 ››
plik do pobrania 6 ››

Polecamy również broszurę do ściągnięcia ze strony:
http://www.ian.org.pl/images/stories/pliki/tedy_do_wyjscia.pdf

Frekwencja i zainteresowanie znacząco przekroczyły oczekiwania organizatorów co świadczy o ogromnej społecznej potrzebie zaistnienia faktycznej debaty publicznej na ten temat. Informacje o kosztach i ryzyku związanym z rozwojem energetyki atomowej są dzisiaj trudno dostępne. Pytanie czy tak ważne decyzje powinny być w demokratycznym kraju podejmowane bez jakiejkolwiek debaty publicznej oraz bez przedstawienia rzetelnych faktów, argumentów obydwu stron i uzasadnień. Wnioski z debaty każą nam stwierdzić że ukrywana przez lata prawda o Czarnobylu i wpływie tej katastrofy na życie ponad miliona ludzi na samej Białorusi, nadal jest mało znana, o innych zaś katastrofach takich jak Mayak w ZSRR w 1957 r. prawie w ogóle nie wiemy choć cierpienie ofiar trwa. Bardziej niepokoi jednak ukrywanie prawdy o dzisiejszej sytuacji energetyki jądrowej i tym dlaczego pomimo długiej listy argumentów świadczących o nieopłacalności ekonomicznej, niedoskonałości technicznej, negatywnych skutkach społecznych, gospodarczych, bardzo wysokim ryzyku i zdecydowanie negatywnym wpływie na środowisko (nie rozwiązany i jak dotąd nierozwiązywalny problem radioaktywnych odpadów i kosztów ich składowania przez kolejne setki lat którym obarczymy nasze dzieci, wnuki oraz ich dzieci), jest to kierunek promowany przez polski rząd. W trakcie debaty zabrakło być może przedstawicieli władz którzy, mogliby nam jasno wyjaśnić jakie racjonalne(??) lub wyższe motywy stoją za tą decyzją. Kampania pro-jądrowa planowana w tym roku przez rząd być może dostarczy odpowiedzi na te jakże nurtujące pytania.

Galeria projektu ››

ENERGIA JĄDROWA- GDZIE JEST ALTERNATYWA?

Działania w 2009 roku

5-6 listopada 2009. Okrągły stół polskich i białoruskich organizacji pozarządowych w Społecznym Instytucie Ekologicznym
Podczas spotkania odbyły się m. innymi następujące prezentacje:

Doświadczenia białoruskie: skutki medyczne katastrofy

Doświadczenia białoruskie: wpływ awarii na gospodarkę

Przedstawienie sytuacji w Polsce:

Doświadczenia międzynarodowe:

STRESZCZENIE PREZENTACJI ORGANIZACJI BIAŁORUSKICH

Tło historyczne
Katastrofa w Czarnobylu na Ukrainie - wypadek jądrowy, do którego doszło 26 kwietnia 1986 w wyniku wybuchu wodoru z reaktora jądrowego bloku nr 4 elektrowni atomowej.
Ocenia się, że była to największa katastrofa w historii energetyki jądrowej i jedna z największych katastrof przemysłowych XX wieku. To jednocześnie jedyny incydent w dziejach, który zakwalifikowano do siódmego, najwyższego stopnia w skali INES.
W wyniku awarii skażeniu promieniotwórczemu uległ obszar od 125 000 do 146 000 km kw. terenu na pograniczu Białorusi, Ukrainy i Rosji, a wyemitowana z uszkodzonego reaktora chmura radioaktywna rozprzestrzeniła się po całej Europie. W efekcie skażenia ewakuowano i przesiedlono ponad 350 000 osób.

Siarhei Kuntsewicz doktor medycyny, wykładowca na Uniwersytecie, prezes stowarzyszenia „Lekarze dla środowiska”
„Medyczne skutki katastrofy elektrowni w Czarnobylu”
Rak tarczycy
Zachorowania na raka tarczycy wśród dorosłych wzrosły dwunastokrotnie.
Szczyt zachorowań wśród dzieci przypadł na lata 1995-1996. W tym okresie zachorowania wśród nich, w porównaniu z rokiem 1986, wzrosły 39-krotnie.
Inne choroby onkologiczne
Wśród kobiet z terenów skażonych ryzyko zachorowania na raka piersi jest o 25 proc. wyższe niż w grupie kontrolnej. Zanotowano wzrost zachorowań u młodych kobiet.
Rak krwi
W porównaniu z okresem przed awarią w rejonie mohylewskim i homelskim, w tym w najbardziej skażonych rejonach, obserwuje się wzrost zachorowań na rozmaite odmiany raka krwi.
Inne skutki
Obserwuje się widoczny wzrost zachorowań na kataraktę, choroby układu krwionośnego, choroby neurologiczne.
Większość ekspertów uważa, że przyczyną wzrostu ogólnej zachorowalności jest połączone oddziaływanie promieniowania z wieloma innymi czynnikami. Te czynniki to: istniejące przed awarią niesprzyjające warunki przyrodnicze i antropologiczne, psychiczne problemy związane z awarią i spowodowane społeczno-ekonomicznym wstrząsem (rozpad ZSRR, spadek poziomu życia).
W tej sytuacji promieniowanie mogło wyzwolić negatywne oddziaływanie pozostałych czynników.
Zdrowie różnych grup ludności
Wśród mężczyzn odnotowano wzrost zachorowań układu nerwowego, złośliwe nowotwory tkanek limfatycznych i krwiotwórczych. Wśród kobiet odnotowano wzrost zachorowalności na nowotwory, tarczycę, choroby charakteryzujące się podwyższonym ciśnieniem krwi. Zmiany dotyczyły głównie osób w starszym wieku - powyżej 65 lat.
Odnotowano wzrost zachorowań na nowotwory złośliwe wśród kobiet i mężczyzn. Wzrost zachorowań na tarczycę, choroby systemu krwionośnego wśród mężczyzn - w grupach do 50 lat.
Wśród kobiet wyraźna jest tendencja wzrostu zachorowań na tarczycę we wszystkich grupach wiekowych do 60 lat, a także wzrost liczby zawałów w przedziale wiekowym 35-39 lat i 55-59 lat.
Następstwa genetyczne
Częstość występowania wad wrodzonych wzrosła dwukrotnie.
Promieniowanie jonizujące może negatywnie wpływać na rozwój płodu, prowadzić do deficytu witamin i białek, u dużej grupy ludności powodować kłopoty z funkcją tarczycy.

Sergiej Lazarewicz - Instytut Radiologii Oddział w Mohylewie
„ Konsekwencje awarii dla gospodarki regionu Mohylewa”
Sytuacja po katastrofie w Czarnobylu
W nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 r. doszło do awarii w czwartym bloku energetycznym elektrowni atomowej w Czarnobylu. Do dziś nie udało się zlikwidować jej destrukcyjnych skutków ekologicznych, medycznych, społecznych i ekonomicznych.
W wyniku awarii do atmosfery dostały się substancje radioaktywne, których poziom radioaktywności przewyższał sto razy ten po bombardowaniu Hiroszimy i Nagasaki.
Wydostające się z reaktora produkty rozpadu, cząsteczki paliwa jądrowego, rozprzestrzeniły się na setki i tysiące kilometrów półkuli północnej.
Najbardziej poszkodowane były Białoruś, Rosja i Ukraina.
Następstwa katastrofy w Czarnobylu
Ucierpiało 56 rejonów republiki, na których znajdowało się 3600 miejscowości zamieszkałych przez 2,5 mln ludzi, w tym 1,5 mln dzieci.
- Aż 2,64 tys. km kw. ziem wyłączono z upraw i hodowli.
- W rejonie zanieczyszczenia znalazły się 132 zaplecza surowcowe.
- Na nieskażone tereny przesiedlono mieszkańców 470 miejscowości.
- Zamknięto dziewięć zakładów produkcyjnych i 54 rolnicze.
- Skutki finansowe awarii wyliczono na 32 roczne budżety krajowe przed katastrofą.

Skażenie radioaktywne rejonu mohylewskiego
Ponad 10 tys. km kw. zostało skażonych cezem-137 – 22,3 proc. ogólnej powierzchni.
Całkowicie skażone zostały cztery rejony: byhowski, krasnopolski, sławgorodski i cierykowski. Częściowo: kostiukowicki, klimowiciski, kriciewski, kliciewski, kruglianski, kirowski, bielinicki, bobrujski, mohylewski, mstisławski, czauski.
Obecnie 32 proc. terytorium rejonu mohylewskiego jest skażona cezem-137.
Obszar skażenia cezem-137:
- poziom 1-5 ci/km kw. – 21 proc.
- 5-15 ci/km kw. – 7 proc.
- 14-40 ci/km kw. – 3 proc.
- powyżej 40 ci/km kw. – 1 proc.
Skażenie ziemi rolnej
Jednym z najpoważniejszych skutków katastrofy jest skażenie ziemi rolnej pierwiastkami o długim czasie rozpadu: cezem i strontem. Wymaga to prowadzenia produkcji rolnej w warunkach występowania skażenia radioaktywnego.
W rejonie Mohylewa
- produkcja rolna odbywa się na 284 tys. hektarów skażonych cezem-137, z zawartością powyżej 1 ci/km kw.
- 86,9 tys. hektarów 5-40 ci/km kw.
- 20,9 tys. ha skażonych cezem-137 i strontem-90 z zawartością powyżej 0,15 ci/km kw.
- na skażonych terenach znajduje się około 140 organizacji rolniczych.

Skażenie produkcji rolnej i efektywność działań ochronnych w gospodarstwach
- W wyniku awarii znaczna część produkcji rolnej była skażona.
- W 1987 r. w rejonie mohylewskim mleko skażone cezem-137 stanowiło osiem proc. produkowanego w rejonie (61 tys. ton).
- Zwroty bydła z kombinatów mięsnych w 1990 r. wyniosły 2105 sztuk.
- W latach 1986-1989 co roku rejestrowano 435-687 miejscowości, w których mleko z prywatnych gospodarstw zawierało cez-137 powyżej dopuszczalnej normy.

SEMINARIUM NA BIAŁORUSI „ENERGIA JĄDROWA – MITY, RZECZYWISTOŚĆ I UDZIAŁ SPOŁECZNY”. 11-12 grudzień 2009, Mohylew, Białoruś
Celem tego dwudniowego seminarium szkoleniowego było :
- przedstawienie kontrowersji wokół rozwoju energetyki jądrowej w Polsce i Na Białorusi i omówienie ich
- przedstawienie przykładów działań prowadzonych w Polsce przez ngo z koalicji klimatycznej
- przedstawienie wyników spotkania w Polsce
- zastanowienie się jakie działania mogą być podjęte na Białorusi, zainspirowane przez działania polskich organizacji pozarządowych .
Temat seminarium został rozszerzony aby obejmować inne zagadnienia monitoring decyzji środowiskowych przez społeczeństwo obywatelskie, ze szczególnym uwzględnieniem tematów energii i ochrony klimatu.
Pierwszego dnia odbyły się prezentacje i sesja szkoleniowa, drugiego warsztat z ćwiczeniami w grupach, burzą mózgów, sesją pisania projektów, nt działań które białoruskie organizacje mogą rozwijać na Białorusi w związku z zagadnieniami energii, zmian klimatycznych I energetyki jądrowej.
Uczestnicy:
- 2 os. z polskich organizacji pozarządowych w tym koordynator projektu Sonia Priwieziencew
- 2 multiplikatorów, którzy uczestniczyli w spotkaniu w Polsce (Siarhei Kuntsevich, Sviatlana Pliashkova)
- tłumacz, szkoleniowiec (Irina Lastovka), moderator (Natalia Andreyenko)
- 18 innych działaczy- nauczycieli, członków ngo, lekarzy, dziennikarzy i aktywistów z region Mohylewa. W sumie 25 osób.

Galeria projektu ››